SARIMSAK DİYARI KASTAMONU
Kastamonu Sarımsağı (Allium sativum)
Orjinal Adı: Allium sativum
Diğer Adları: Sarımsak
Bilgi : Sarımsak zambakgiller familyasındandır. Anayurdunun Asya Kıtası olduğu sanılan sarımsak, ülkemizin hemen hemen her yerinde yetişir ve sıkça tüketilir, özellikle Kastamonu ilimizin Taşköprü ilçesinde, pek makbul sayılan sarımsaklar yetiştirilir ve ürünün neredeyse tamamı dış ülkelere satılır. 100 cm kadar boylanabilen sarımsak çok yıllık otsu bitkidir ve soğanın da yakın akrabasıdır. Kın şeklindeki düz yaprakları, doğrudan doğruya toprağın altında gelişen ve ‘baş’ adı verilen bitkinin soğanından uzar. Bu baş da, ‘diş’ denilen ve sayıları 5 ile 30 arasında değişen soğancıkların yan yana birbirinin üzerine yığılır gibi toplanmasıyla oluşur. Başın üzeri beyaz, kimi zaman da sarı veya çok açık pembe renkli bir zarla kaplı olur. Sarımsak bitkisi, birinci yılının sonunda yerinden sökülmezse ikinci yılında aynen soğan gibi bir sap uzatır. 100 cm’ye kadar yükselen bu sapın tepesinde, haziran-temmuz aylarında sarımsı beyaz renkli çiçekleri bir küme oluşturarak açar. Sarımsağın çiçekleri pek ender olarak tohum bağlar. Bitki bu tohumlarıyla ya da daha iyisi başı oluşturan dişlerin ayrılıp ilkbahar ya da sonbaharda yumuşak toprağa ekilmesiyle çoğaltılır. Sarımsak, güneşli yerleri, kumlu ve humuslu toprakları yeğler.
Sarımsağın başında özel ve keskin kokulu uçucu bir yağ, şekerler, fermentler, protein, fosfor, demir ile A, B ve C vitaminleri bulunur, içerdiği bu maddelerle güçlü bir besin olan sarımsak, büyük efor harcayan kişilerin diyetinde yer almalıdır. Sözgelimi, piramitlerin yapımında çalışan işçilerle günde kilometrelerce yol yürüyen Romalı savaşçılara sarımsak yedirilmişti. Günümüzde de çok keskin nahoş kokulu olmasına karşın, sarımsağın yeşil yaprakları çiğ olarak ve dişleri soyularak, yemeklere ve türlü yiyeceklere çeşni vermesi için katılarak yenir.
Tıbbi Etkileri ve Kullanımı Mikrop kırıcı niteliğinden ötürü, eskiden veba ve kolera gibi salgın hastalıklarla savaşımda da kullanılan sarımsağın tıbbi etkilerini ve bunlardan yararlanma yöntemlerini şöyle özetleyebiliriz:
• Bakteri, virüs ve sindirim sistemi parazitlerine karşı en etkili antiseptiktir.
• Bağırsaklardaki askarit (askaris) ve oksiyuris (oksiyur) gibi solucanların dökülmesini sağlar.
• Sindirim sistemi üzerinde hastalık yapacak bitkisel kökenli mikroorganizmaları yok eder.
• İçerdiği uçucu yağ nedeniyle akciğer rahatsızlıkları, kronik bronşit, öksürük, nezle, soğuk algınlığı ve gribe karşı etkilidir.
• Göğsü yumuşatır. Boğmaca ve bronşite eşlik eden astımda rahatlatıcıdır.
• Terletici; balgam, idrar, safra ve gaz söktürücüdür. Kanı temizler.
• İştahı açar. Sindirimi kolaylaştırır.
• Spazm çözücü etkisi vardır.
• Uyarıcı ve bedeni güçlendirici toniktir.
• Yüksek tansiyonu ve kandaki kolestrol düzeyini düşürür.
• Şeker hastalığında iyileştirici etkileri olduğu ileri sürülmektedir.
Her biri birbirinden önemli bu etkilerinden yararlanmak üzere, sarmısak günde üç kez yenmelidir. Bağırsaklardaki kurtların dökülmesi, yüksek tansiyon ve kandaki kolestrolün
düşürülmesi için uzun süreler boyunca sarmısak alımına devam edilmelidir. Eğer kokusu rahatsız edici olursa, piyasada satılan sarmısak yağı kapsülleri alınabilir.
• Ayrıca sarmısak, yaraların temizlenmesinde kullanılır.
• Romatizma ve eklem yangılarıyla sancılarına iyi gelir.
• Burkulmalardan oluşan ağrıları hafifletir.
• Böcek ve arı sokmalarında iyileştirici olur. (Ancak, önce arının iğnesi soktuğu yerden çıkarılmalıdır.)
• Mantar tedavisinde etkili olur.
• Gözde çıkan arpacığı da iyileştirir.
Bu etkileri sağlamak üzere, sarmısağın dişleri soyulup ucu biraz kesilerek şikâyet edilen yere bastırılarak dıştan sürülür. Ya da soyulan sarmısak dişlen ezilip macun haline getirilir. Bu macun, şikâyetli yerlere dıştan sürülür.
Numan Ayanoğlu Kişisel Yorumu:
Sanayi Bitkisi Sarımsak
Sarımsak Sanayi bitkisi olarak geçmekte. Fakat sanayi bitkisi olarak adı geçen sarımsağı çiftçiden alıp iç ve dış piyasalara pazarlayacak sarımsağa fiyat biçerek taban fiyatı oluşturacak ne bir devlet kuruluşu nede sarımsağı dış ve iç ülkelere tanıtıp pazarlayacak belli başlı şirketler yoktur. Sanayi bitkisi olarak geçen sarımsak iç ve dış piyasalarda sağlıklı pazarlanmadığı gibi birde ülkemize dışarıdan Çin den sarımsak ithalatı yapılıyor.
Gerek Kastamonu belediyesi gerek Taşköprü belediyesi her sene düzenlemiş olduğu sarımsak festivalleriyle seslerini Türkiye’ye ve Dünyaya duyurmaya çalışsa da bu beyaz elmas diye tabir edilen ürüne DEVLET VE TÜKETİCİ DESTEĞİ ŞARTTIR.
Kastamonu sarımsağı genel olarak Kastamonu ilimiz ve Taşköprü ilçemiz civar köylerinde üretilmektedir. Sarımsak yetiştirmek çok zahmetli bir iştir. Ekim zamanı geldiğinde imece usulü veya günlük işçi tutularak yapılan sarımsak dikimi günlerce sürebilir. Tek tek toprağa sokularak üstleri kapatılan sarımsak tohumları ilk bahar mevsiminde filizlenip topraktan çıktıktan sonra her filizin çevresi çapa yapılır. Sarımsak aralarında yetişen zararlı otlar ayıklanır bazı zamanlar bu zararlı otlar için ilaçlama yapılır bu işlem bir kaç sefer tekrarlanmaktadır. Dikim ve söküm arasındaki zamanda 3-4 sefer sulama yapılır.Sarımsak çıkartma mevsimi geldiğinde yine imece ve günlük işçiler vasıtasıyla tarladan söküm işlemi yapılır. Bu işlem son zamanlarda tarım araçlarıyla (Traktör) yapılmaktadır. Bazı köylerde teker teker kazma ile çıkartılmaktadır. Topraktan sökülüp alınan sarımsakların köklerindeki topraklar ayıklanır ve demetler halinde kuruması için toprağın üzerine serilmektedir. Bu kuruma işlemi havaların durumuna göre 4-5 gün sürmektedir. Köylü toprak üzerinde kuruyan sarımsağı toplayarak köyünde bulunan kapalı bir alanda bir müddet daha bekletir. Başta da açıkladığımız gibi çok zahmetli olan sarımsak üretimi henüz satış aşamasına gelmeden son işlemden geçer.Bu işlem sarımsağın ayıklanması boyuna göre seçilmesi tohumluk sarımsağın ayrılması kabuklarının soyulması filizlerinin kesilmesi ve demetler halinde bağlanmasına kadara uzar gider.Dikilmesinden sökülmesine toplanmasından ayıklanıp demet haline kadar bir çok aşamadan geçen sarımsak bazen üreticinin yüzünü güldürür bazen ağlatır.
Ülkemizde Sarımsak alımı yapan devlet kuruluşları yoktur. Fındığı FİSKOBİRLİK Buğdayı TMO Pamuğu,Soya,Ayçiçeği, gibi ürünlere ÇUKOBİRLİK Pancarı ŞEKER Fabrikaları alım yaparken sadece Kastamonu yöremizde yıllık 16.000 ton sarımsak üretildiğini ve Türkiye genelindeki sarımsak üretiminide göz önüne alırsak her derde deva bu ürün sahipsiz kalmıştır. Devletimiz beyaz elmas diye tabir edilen sarımsağa sahip çıkmış olsa bugün Kastamonu yöresindeki yıllık 16.000 ton olan sarımsak üretimi 100.000 seviyelerine ulaşabilir. Sarımsak üreticinin kaderi sarımsak simsarlarına ve bir kaç sarımsak tüccarının eline bırakılmıştır. Sarımsak pazarında günlerce hatta aylarca ürettiği sarımsağın satın alınmasını bekleyen çiftçilerimiz mağdur kalmaktadır. Çiftçi bin bir zahmetle üretmiş olduğu bu ürünü satamadığı taktirde dereye çaya dökerek heba etmektedir buda tonlarca milli serveti çöpe atmak gibi bir şeydir. Aynı zamanda çöpe giden sarımsaklar çiftçimizin bütçesine de çok büyük zarar vermektedir. Bu yüzden devlet yetkililerimiz bir an önce bu ürüne sahip çıkmalıdır. Türkiye’de devlet tarafından oluşturulmuş fındık,buğday alım ofisleri gibi sarımsak ofisleri kooperatifleri kurulmuş olsa ve bu ürün dış ülkelere pazarlansa hem Türkiye’miz için bir gelir hem çiftçimiz için daha sağlıklı olacaktır. Bugün Türkiye’deki tüm marketlerde paketler halinde gördüğümüz ve satın aldığımız sarımsaklar Çin malı sarımsaklardır. Kendi ülkemizde ürettiğimiz ve dıştan gelen üründen kat kat kaliteli ürünü marketlerimizde göremememiz ve yerli malı olarak satın alıp çiftçimize katkıda bulunamamak kadar üzücü bir durum yoktur.
